Bylica boże drzewko, nazywana także bożodrzewem lub bożym drzewkiem, rośnie na południu Europy i w Azji Mniejszej. U nas uprawia się ją na plantacjach zielarskich, a także w parkach i ogrodach, gdzie prowadzi się ją w formie żywopłotu, lub w ogrodach jako roślinę ozdobną.

Jest silnie rozgałęzionym, dość wysokim półkrzewem, którego starsze łodygi drewnieją, przybierają brązowe zabarwienie i wyraźnie wyginają się do dołu. Okrywają je pierzaste, bardzo delikatne listki. Na szczytach pędów zakwitają drobne, niepozorne, żółtozielone kwiatki, które jednak w warunkach naszego klimatu nie przekształcają się w owoce.

Surowcem zielarskim jest ziele bożego drzewka (Herba Arbotani), które zbiera się na początku kwitnienia roślin, ścinając całe niezdrewniałe, zielone pędy. Ścięte ziele suszy się w warunkach naturalnych, rozłożone cienką warstwą w zacienionym i przewiewnym miejscu.

W starożytności i w średniowieczu bylicę boże drzewko uważano za roślinę o właściwościach magicznych, leczniczych i odstraszających owady. Przyrządzane z niej herbatki były znanym środkiem pobudzającym apetyt i ułatwiającym trawienie. Słowianie uważali ten gatunek bylicy za „ziele kościelne” i stąd jego polska nazwa – boże drzewko. Służyła ona do sporządzania wieńców i kadzideł.

Od kiedy w zielu bylicy bożego drzewka wykryto obecność olejku eterycznego, pochodne kumaryny, alkaloid arbutynę, flawonoidy, garbniki i inne lecznicze substancje, wykorzystuje się ją jako środek pobudzający czynności wątroby, żółciopędny i ułatwiający trawienie. Sporządzonymi z ziela naparami leczy się najczęściej schorzenia wątroby wywołane niedostatecznym wydzielaniem żółci. Stosuje się je także przy zastoju żółci w pęcherzyku i drogach żółciowych, a także przy bolesnych skurczach dróg żółciowych.

Używa się ich również przy niedokwaśności żołądka, przy bólach brzucha, braku łaknienia oraz przy wzdęciach i odbijaniu. Służy także do zwalczania pasożytów jelitowych u dzieci, zwłaszcza glist i owsików.

Świeżych lub suszonych listków tego gatunku bylicy o cytrynowym zapachu i gorzkim, korzennym smaku można użyć jako przyprawy. Szczególnie nadają się one do tłustych pieczeni, drobiu, ryb, sosów, a także jako dodatek do twarogów, sałatek i majonezów. Świeżymi listkami aromatyzuje się napoje chłodzące i alkoholowe, a w przemyśle spirytusowym – niektóre rodzaje likierów.

Napar – łyżkę suszonego i rozdrobnionego ziela zalać szklanką wrzątku i zaparzać pod przykryciem przez 15-20 minut. Odstawić na 10 minut. Odcedzić i pić po 1/4⅓ szklanki 2 lub 3 razy dziennie pół godziny przed jedzeniem.

Można również stosować nalewkę z 50 g ziela zalanego szklanką 70% alkoholu i pozostawianego w ciemnym miejscu na 2 tygodnie. Po upływie tego czasu nalewkę odcedza się i przelewa do butelki z ciemnego szkła. Pije się ją po 15-20 kropli w kieliszku wody pół godziny przed posiłkiem 2-3 razy dziennie jako lek żołądkowy i poprawiający trawienie, lub po 40 kropli w kieliszku wody jako lek żółciopędny.

NA TALERZU

Ziemniaki z bylicą bożym drzewkiem

50 dkg ziemniaków, 50 dkg jabłek, 3 łyżki masła, 1 łyżka cukru, 1 łyżeczka soku z cytryny, szczypta bylicy bożego drzewka i sól do smaku.

Ziemniaki ugotować w łupinach. Po ostudzeniu obrać i pokroić w plasterki. Obrane i pozbawione gniazd nasiennych jabłka pokroić na cienkie plastry, skropić sokiem z cytryny. Żaroodporny półmisek posmarować masłem, ułożyć warstwami ziemniaki i jabłka. Każdą warstwę ziemniaków posolić, a jabłka posypać cukrem i skropić stopionym masłem (ostatnia warstwa powinna być z ziemniaków). Przykryć folią aluminiową, wstawić do piekarnika nagrzanego do temperatury 180 stopni C i zapiekać około 20 minut. Zdjąć folię i piec jeszcze 10 minut. Podawać do pieczonego drobiu lub pieczeni cielęcej.

Cielęcina duszona

1 kg cielęciny bez kości, 2 cebule, 1 pietruszka, 2 marchewki, 1 szklanka oleju, szczypta ziela bylicy bożego drzewka, sól i pieprz.

Umytą cielęcinę uformować, nadając jej owalny kształt i naszpikować pokrojoną w paski słoniną. Marchewkę i pietruszkę umyć, obrać razem z cebulą i pokroić w plasterki. Na patelni rozgrzać olej i obsmażyć mięso ze wszystkich stron. Na dno rondla wlać pozostały olej, włożyć cebulę, marchew, pietruszkę i cielęcinę. Dodać liść laurowy, podlać wodą i dusić pod przykryciem, aż mięso będzie miękkie. W czasie duszenia mięso kilkakrotnie obrócić i dolewać stopniowo wodę. Miekką cielęcinę wyjąć, wystudzić i pokroić na grube plastry. Sos, który powstał w czasie duszenia zmiksować, przetrzeć przez sito, przyprawić do smaku solą i pieprzem i podgrzać. Pokrojone mięso ułożyć na żaroodpornym półmisku, polać sosem, wstawić na kilka minut do piekarnika nagrzanego do 180 stopni C.

Klopsik rybny z warzywami

50 dkg filetów rybnych, 2 marchewki, 1 kawałek selera, 1 czerstwa bułka, 2 białka, 2 łyżki bułki tartej, 1 szklanka mleka, sok z 1 cytryny, szczypta bylicy bożego drzewka, olej.

Umyte i obrane warzywa ugotować w niewielkiej ilości wody, a następnie posiekać. Filety umyć i osuszyć. Skropić sokiem z cytryny i odstawić na kilkanaście minut. Bułkę namoczyć w mleku, odcisnąć, dodać do ryby i zemleć. Dodać warzywa, białka, natkę pietruszki i ziele bylicy boże drzewko, po czym dokładnie wymieszać. Z masy rybnej uformować walec, obtoczyć w tartej bułce, ułożyć w wysmarowanej olejem formie. Piec około 40 minut w piekarniku nagrzanym do temperatury 180 stopni C. Podawać z ziemniakami i surówką lub duszonymi warzywami.