Koniczyna łąkowa, nazywana także koniczyną czerwoną lub zajęczą, rośnie u nas najczęściej na łąkach, pastwiskach, miedzach i przydrożach. Uprawia się ją również jako roślinę pastewną.

Jest byliną osiągającą wysokość 50 cm, z silnie rozwiniętym korzeniem, lekko owłosioną i rozgałęzioną łodygą pokrytą trójlistkowymi, długoogonkowymi listkami i jasno- lub ciemnoczerwonymi kwiatami, zebranymi w główkowatych kwiatostanach.

Surowcem leczniczym są kwiaty koniczyny (Flos Trifolii pratensis, syn.

Flos Trofolii rubri), a także jej ziele, czyli główki kwiatowe z szypułką i górnymi listkami (Herba Trifolii pratensis), zbierane w początkowym okresie kwitnienia.

Zarówno kwiaty, jak i ziele zawierają flawonoidy, barwniki antocyjanowe, kwasy fenolowe, garbniki i niewielkie ilości olejku eterycznego oraz witaminy C i E.

Wyciągi z kwiatów i ziela działają wykrztuśnie oraz moczopędnie, a przy tym zmniejszają stany zapalne oskrzeli i objawy astmy. Pobudzają też procesy trawienia, ułatwiają wypróżnianie i regulują apetyt. Stosowane zewnętrznie działają przeciwzapalnie i przeciwświądowo. Są pomocne także w leczeniu miażdżycy (obniżają zawartość złego cholesterolu LDL we krwi), kamicy nerkowej i skąpomoczu. Stosuje się je również przy nieżytach górnych dróg oddechowych i w stanach zapalnych oskrzeli oraz przy anginie.

Używane zewnętrznie pomocne są przy nieżytach jamy ustnej i gardła, a w postaci okładów i kąpieli stosuje się je przy świądzie skóry, oparzeniach oraz przy trudno gojących się ranach i ropniach.

Odwary z kwiatów i ziela stosuje się przy zaburzeniach trawienia, zwłaszcza przy zaparciach i braku apetytu.

Zamiast terapii hormonalnej

Wyniki przeprowadzonych niedawno badań wskazują, że ziele koniczyny łąkowej zawiera substancje o charakterze estrogennym, które mogą być stosowane zamiast hormonalnej terapii zastępczej u kobiet w okresie menopauzy. Stwierdzono, że estrogeny koniczyny są najlepiej przyswajane, kiedy podaje się je przez skórę. W związku z tym za najbardziej skuteczne uznaje się kąpiele z dodatkiem koniczynowego odwaru.

Świeże kwiatostany koniczyny można dodawać do sałatek i surówek. Można je także kisić na zimę podobnie jak kapustę i podawać jako dodatek do potraw mięsnych.ą

Dawniej w lecznictwie ludowym koniczynę łąkową stosowano głównie jako środek moczopędny, przeciwkrwotoczny i wykrztuśny. Herbatką z kwiatów leczono również niedokrwistość i bolesne miesiączkowanie.

Leczniczy napar

2 i 1/2 łyżki rozdrobnionego ziela zalać 3 szklankami wrzątku. Pozostawić pod przykryciem na 15-20 minut do naciągnięcia, a następnie odcedzić. Pić 2/3 szklanki 3 razy dziennie, godzinę przed posiłkiem.

Zewnętrznie napar ten może służyć do płukania jamy ustnej i gardła w stanach zapalnych, przemywania i okładów.