Dereń jadalny

W dawnej Polsce był popularnym krzewem owocowym sadzonym przy dworach i klasztorach. Traktowano go jako symbol wytworności, luksusu Dereń jadalny jest krzewem z rodziny dereniowatych, która obejmuje około czterdziestu gatunków. Pochodzi z rejonów Kaukazu, skąd dotarł do Azji Mniejszej i Europy. W Polsce w stanie naturalnym występują jedynie dwa gatunki derenia – dereń jadalny i dereń świdwa (Cornus sanguinea), ale wiele innych sadzonych jest dla ozdoby w ogrodach. Spośród odmian szkółkarskich derenia jadalnego w naszym kraju dostępnych jest dziewięć, z których najstarsza, Flava, została opisana już w drugiej połowie XVII wieku. Jej owoce są prześwitująco żółte, bardzo smaczne, z wyraźnym posmakiem ananasa. W tworzeniu nowych odmian przoduje Ukraina (odm. Elegantnyj, Korałłowyj Marka, Wydubieckij, Ekzoticznij, żółty Jantarnyj czy Macrocarpa).

Bardzo ważne miejsce dereń zajmował na angielskim dworze królewskim. Po raz pierwszy wspomina o nim w swoich pismach angielski fizyk, historyk naturalny, zielarz i ornitolog William Turner. W 1548 roku znał tę roślinę jedynie ze słyszenia. Dopiero trzy lata później dane mu ją było zobaczyć na własne oczy w królewskim pałacu Hampton Court, dziś w miejscowości East Molesey. Kolejny, już dokładny opis krzewu pojawił się w zielniku Johna Gerarda Zielnik albo ogólna historia roślin z 1597 roku. Porównuje w nim dereń jadalny do derenia świdwy, przypisując pierwszemu męskie, szlacheckie cechy, drugiemu natomiast żeńskie, chłopskie. Wiadomo, że w XVII wieku na dworze królewskim serwowano owoce derenia jadalnego w postaci marynat z solanki lub jako składnik tarty. Zainteresowanie krzewem nie zaniknęło na Wyspach nawet w XX wieku, a Królewskie Towarzystwo Ogrodnicze za walory estetyczne kwiecia oraz oryginalność owoców przyznało dereniowi Nagrodę Merit w 1924 roku.

Dereń jadalny to krzew lub drzewo o rozłożystej koronie dorastające do 2,5–7m. Jego liście są zielone, nakrzyżległe, jajowato-eliptyczne i lekko zaostrzone na końcach. Jesienią przybierają piękny ciemnoczerwony kolor. Kwitnie pod koniec marca lub na początku kwietnia, przed rozwojem liści. Kwiaty są drobne, zebrane w baldachy, o żółtych płatkach. Owoce pojawiają się w lipcu, sierpniu, a nawet we wrześniu i październiku, w zależności od odmiany. Są krwistoczerwone, białe, czarniawe lub żółte, błyszczące, podługowate lub jajowate, z twardą pestką i o cierpkim smaku porównywanym do pośredniego między żurawiną a wiśnią. Można je jeść na surowo, ale najlepiej nadają się na różnego rodzaju przetwory. Ciekawe zastosowanie znalazły w krajach Bliskiego Wschodu i na Bałkanach. W Azerbejdżanie i Armenii służą do destylacji wódki, natomiast w Albanii z przefermentowanych owoców destyluje się jedną z odmian rakiji. W Turcji i w Iranie posypane solą owoce derenia spożywa się jako przekąskę, są one także składnikiem tradycyjnego zimnego drinka o nazwie kizilcik sherbeti.

Działanie

Surowcem leczniczym są zarówno owoce, jak i kwiaty, suszone liście oraz kora odarta z młodych gałązek. Owoce derenia zawierają duże ilości witamin: C (około 200mg/100g masy), P (która wzmacnia ściany naczyń krwionośnych, poprawia przypływ krwi, obniża ciśnienie, działa przeciwalergicznie, przeciwgrzybiczo i przeciwnowotworowo) oraz A (poprawia wzrok, kondycję skóry, włosów i paznokci), makro- i mikroelementy (głównie związki

Podobne artykuły
  • Owies zwyczajny

    Owies zwyczajny

    Owies zwyczajny (Avena Sativa), nazywany też owsem siewnym, uprawia się od około 2 tysięcy lat. Jego plantacje spotyka...
  • Wiosenne przesilenie

    Wiosenne przesilenie

    Przedwiośnie i wczesna wiosna to najtrudniejszy dla nas okres. Właśnie wtedy najwięcej osób skarży sięna złe samopocz...
  • Obsydian

    Obsydian

    Polscy turyści, będąc w Meksyku, prawie zawsze się na niego natkną. Zachwycają się jego połyskiem, głęboką czernią, ...

Oficjalna strona magazynu "Natura i Ty" wydawanego przez Centrum "REA" od 2008 roku.
Wydawca Centrum "REA" Rena Marciniak-Kosmowska. All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone.
Kopiowanie i powielanie treści lub/i grafiki zawartej w tym serwisie bez zgody autora serwisu jest zabronione i chronione prawem.