Dereń jadalny

W dawnej Polsce był popularnym krzewem owocowym sadzonym przy dworach i klasztorach. Traktowano go jako symbol wytworności, luksusu Dereń jadalny jest krzewem z rodziny dereniowatych, która obejmuje około czterdziestu gatunków. Pochodzi z rejonów Kaukazu, skąd dotarł do Azji Mniejszej i Europy. W Polsce w stanie naturalnym występują jedynie dwa gatunki derenia – dereń jadalny i dereń świdwa (Cornus sanguinea), ale wiele innych sadzonych jest dla ozdoby w ogrodach. Spośród odmian szkółkarskich derenia jadalnego w naszym kraju dostępnych jest dziewięć, z których najstarsza, Flava, została opisana już w drugiej połowie XVII wieku. Jej owoce są prześwitująco żółte, bardzo smaczne, z wyraźnym posmakiem ananasa. W tworzeniu nowych odmian przoduje Ukraina (odm. Elegantnyj, Korałłowyj Marka, Wydubieckij, Ekzoticznij, żółty Jantarnyj czy Macrocarpa).

Bardzo ważne miejsce dereń zajmował na angielskim dworze królewskim. Po raz pierwszy wspomina o nim w swoich pismach angielski fizyk, historyk naturalny, zielarz i ornitolog William Turner. W 1548 roku znał tę roślinę jedynie ze słyszenia. Dopiero trzy lata później dane mu ją było zobaczyć na własne oczy w królewskim pałacu Hampton Court, dziś w miejscowości East Molesey. Kolejny, już dokładny opis krzewu pojawił się w zielniku Johna Gerarda Zielnik albo ogólna historia roślin z 1597 roku. Porównuje w nim dereń jadalny do derenia świdwy, przypisując pierwszemu męskie, szlacheckie cechy, drugiemu natomiast żeńskie, chłopskie. Wiadomo, że w XVII wieku na dworze królewskim serwowano owoce derenia jadalnego w postaci marynat z solanki lub jako składnik tarty. Zainteresowanie krzewem nie zaniknęło na Wyspach nawet w XX wieku, a Królewskie Towarzystwo Ogrodnicze za walory estetyczne kwiecia oraz oryginalność owoców przyznało dereniowi Nagrodę Merit w 1924 roku.

Dereń jadalny to krzew lub drzewo o rozłożystej koronie dorastające do 2,5–7m. Jego liście są zielone, nakrzyżległe, jajowato-eliptyczne i lekko zaostrzone na końcach. Jesienią przybierają piękny ciemnoczerwony kolor. Kwitnie pod koniec marca lub na początku kwietnia, przed rozwojem liści. Kwiaty są drobne, zebrane w baldachy, o żółtych płatkach. Owoce pojawiają się w lipcu, sierpniu, a nawet we wrześniu i październiku, w zależności od odmiany. Są krwistoczerwone, białe, czarniawe lub żółte, błyszczące, podługowate lub jajowate, z twardą pestką i o cierpkim smaku porównywanym do pośredniego między żurawiną a wiśnią. Można je jeść na surowo, ale najlepiej nadają się na różnego rodzaju przetwory. Ciekawe zastosowanie znalazły w krajach Bliskiego Wschodu i na Bałkanach. W Azerbejdżanie i Armenii służą do destylacji wódki, natomiast w Albanii z przefermentowanych owoców destyluje się jedną z odmian rakiji. W Turcji i w Iranie posypane solą owoce derenia spożywa się jako przekąskę, są one także składnikiem tradycyjnego zimnego drinka o nazwie kizilcik sherbeti.

Działanie

Surowcem leczniczym są zarówno owoce, jak i kwiaty, suszone liście oraz kora odarta z młodych gałązek. Owoce derenia zawierają duże ilości witamin: C (około 200mg/100g masy), P (która wzmacnia ściany naczyń krwionośnych, poprawia przypływ krwi, obniża ciśnienie, działa przeciwalergicznie, przeciwgrzybiczo i przeciwnowotworowo) oraz A (poprawia wzrok, kondycję skóry, włosów i paznokci), makro- i mikroelementy (głównie związki żelaza), flawonoidy (działające przeciwzapalnie, przeciwutleniająco i moczopędnie), kwasy organiczne, antyoksydanty, biostymulatory, pektyny, garbniki, cukry (około 10–13%) oraz inne cenne substancje mineralne.

Podobne artykuły
  • Bez lilak

    Bez lilak

    Od wieków kwitnące krzewy bzu zwiastowały nadejście pełni wiosny po męczącej zimie i kapryśnym przedwiośniu, były te...
  • Pomidor

    Pomidor

    Pierwsze pomidory, podobnie jak ziemniaki, pojawiły się w czasach prehistorycznych na zachodnim wybrzeżu Ameryki Poł...
  • Wpływ pożywienia na zdrowie

    Wpływ pożywienia na zdrowie

    Warto zwracać uwagę na to, co jemy. Naukowcy dowodzą, że produkty uznawane za zdrowe mogą nas doprowadzić do choroby...

Oficjalna strona magazynu "Natura i Ty" wydawanego przez Centrum "REA" od 2008 roku.
Wydawca Centrum "REA" Rena Marciniak-Kosmowska. All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone.
Kopiowanie i powielanie treści lub/i grafiki zawartej w tym serwisie bez zgody autora serwisu jest zabronione i chronione prawem.