Sezam (Sezamum L.)

Sezam (Sezamum L.)

Zaklęcie „Sezamie, otwórz się” otwiera w arabskiej baśni ukryte wejście do niezmierzonego bogactwa – złota i klejnotów. Prawdziwe ziarno sezamu to klucz do jeszcze większego skarbu – zdrowia. Podnosi ono życiową energię, reguluje trawienie, wzmacnia kości, odmładza.

 

Nie udało się dotąd jednoznacznie ustalić, jaki region na świecie należałoby uznać za ojczyznę sezamu. Wiadomo jednak, że jest najstarszą rośliną oleistą hodowaną przez ludzi, wykorzystywaną w kuchni i medycynie od co najmniej dwóch tysięcy lat p.n.e. Znany był w starożytnej Babilonii – jej mieszkańcy nazywali go przyprawą bogów. Herodot w IV p.n.e. wspomina o uprawach sezamu w regionie pomiędzy Eufratem a Tygrysem. Obsiewano nim także tropikalne pola Afryki, a potem powędrował do krajów azjatyckich – między innymi Japonii, Chin i Indii, gdzie wyhodowano tzw. sezam indyjski, uważany dziś za najwartościowszy pod względem zawartości składników odżywczych. Już w czasach starożytnych ceniono jego wartości odżywcze i lecznicze. W krajach arabskich i azjatyckich był ważnym składnikiem codziennego pożywienia.

Przyczepione do wysokich łodyg sezamu niewielkie „kapsułki” w czasie dojrzewania otwierają się niczym czarodziejski sezam i uwalniają swoje cenne ziarenka, mające – w zależności od gatunku – kolor biały, jasnobrązowy, brązowy lub czarny. Najpopularniejszy jest sezam czarny (Sesamum indicum nigrum) o szczególnie intensywnym aromacie i lekko orzechowym, słodkawym smaku, w przeciwieństwie do jasnego pozbawionym goryczki. Zawiera też najcenniejsze składniki – około 50% tłuszczów – głównie zbawiennych dla zdrowia nienasyconych kwasów tłuszczowych, niezwykle wartościowe białko, węglowodany, z minerałów – dużo wapnia, sód, fosfor, cynk, selen, żelazo, a także witaminy A i z grupy B, do tego poprawiający trawienie błonnik oraz lecytynę biorącą udział w wielu procesach przemiany materii, stanowiącą ważny element składowy mózgu i tkanki nerwowej, budującą barierę ochronną ścian żołądka i niezbędną dla prawidłowej gospodarki cholesterolem. Lekarze podkreślają, że czarny sezam posiada jedyny w swym rodzaju zestaw składników potrzebnych ludzkiemu organizmowi, i to w idealnych proporcjach.

Zastosowanie czarnego sezamu w lecznictwie

Już przed wiekami zauważono, że jedzenie sezamu poprawia nastrój i dodaje sił. O tym, że stosowany był w lecznictwie, można wyczytać z papirusów pochodzących z roku 1150 p.n.e. Wierzono wówczas, że ma w sobie energię światła słonecznego. Dzisiaj wiemy, że znajdujące się w nim składniki wzmacniają system immunologiczny. Zawiera tak dobrane przez naturę witaminy, że wzmacniają i stabilizują siły obronne organizmu. W krajach orientalnych ceniony jest jako element diety wspierającej rekonwalescencję. Aminokwasy z jego białka to bardzo skuteczne antyoksydanty. Z ich pomocą wątroba uwalnia nasz organizm ze szkodliwych substancji, między innymi z pozostałości leków. Poprawiają koncentrację, pełnią ważną rolę w rozwoju mózgu i „odżywiają” system nerwowy. Zawarty w nim wapń to budulec tkanki kostnej – jest szczególnie cenny dla dzieci w fazie wzrostu, gdyż chroni je przed krzywicą, i dla kobiet w okresie przekwitania, bo zapobiega osteoporozie. Jedzenie dużych ilości sezamu w krajach arabskich zaleca się w przypadku złamań i pęknięć kości, przyspiesza bowiem ich regenerację. Wapń bierze również udział w procesie krzepliwości krwi. Wraz z towarzyszącym mu w sezamowych ziarnach magnezem i potasem łagodzi zaburzenia pracy serca.

Błonnik pokarmowy zbawiennie działa na florę bakteryjną w jelitach, wspomaga trawienie, leczy zaparcia, wspiera oczyszczanie układu pokarmowego. Ten zawarty w sezamie jest niezwykle wysokiej jakości i posiada fenomenalne właściwości wiążące. Cząsteczki sezamu nie poddają się działaniu enzymów w sokach trawiennych, dzięki czemu się nie rozkładają w żołądku ani w jelicie cienkim, przechodząc przez nie w niezmienionej formie, częściowemu rozkładowi ulegają dopiero w jelicie grubym. Podczas wędrówki przez układ pokarmowy wiążą ze sobą wszystkie szkodliwe składniki, które następnie, wraz z nieprzetrawionymi resztkami jedzenia, są wydalane z organizmu. W Indiach lekarze doradzają zrobienie sobie od czasu do czasu kilkudniowej sezamowej kuracji dla oczyszczenia organizmu. Polega ona na głodówce połączonej z jedzeniem 2 łyżek sezamu 3 razy dziennie i popijaniu ich dużą ilością płynów – powoduje to, że ziarna pęcznieją, likwidując uczucie głodu.

Sezam ma doskonały wpływ na mózg. Poprawia jego dotlenienie, zwiększa koncentrację. Prowadzone są badania nad jego działaniem hamującym chorobę Alzheimera. Ponadto jest moczopędny – w Chinach „energią” jego ziaren leczy się choroby nerek. Stosowany jest również w przypadku hemoroidów. U kobiet reguluje cykl miesięczny, u panów poprawia potencję. Łagodzi napięcie mięśniowe i wzmacnia stawy. Warto dużo go jeść na przedwiośniu, ponieważ nie tylko poprawia nastrój, ale także stymuluje życiową energię.

Zawarte w nim substancje, takie jak sesamol i sesamolina – najlepsze znane naturalne przeciwutleniacze – spowalniają starzenie się komórek organizmu. Ponadto sezam wzmacnia paznokcie i zęby. Regularne jedzenie go łagodzi stany zapalne skóry. W Chinach bardzo popularna jest słodka zupa z czarnego sezamu, ryżu i cukru, zalecana w przypadku wypadania włosów.

Ziarno sezamowe w kuchni

W krajach arabskich i azjatyckich kultywowany jest rytuał „sezamowych wieczorów”, podczas których serwowane są potrawy z dodatkiem ziarna sezamowego. Azjaci i Arabowie wynaleźli ich dziesiątki. Dodają sezam do surówek, sałatek, zup, farszów i deserów. To oni odkryli, że dobrze się sprawdza jako panierka. Jest popularnym składnikiem dań mięsnych, drobiowych i rybnych – na przykład sushi; podnosi smak warzyw i owoców. Posypuje się nim pieczywo. Stanowi aromatyczny dodatek do wyrobów cukierniczych. Europejczycy i Amerykanie chętnie dodają sezamowe ziarenka do jogurtów, muesli, twarogów, sosów i zup. Pamiętajmy jednak, że pod wpływem zbyt wysokiej temperatury traci część składników odżywczych – między innymi aminokwasy.

Jeśli zaopatrzymy się w większą ilość sezamowego ziarna, najlepiej je przechowywać w lnianych woreczkach, w suchym i przewiewnym miejscu, by nie pleśniało.

 

Właściwości oleju sezamowego

Z sezamu pozyskuje się cenny olej, zawierający esencjonalne kwasy tłuszczowe, w tym linolowy, nieodzowny do normalnego wzrostu komórek, zapewniający prawidłowe funkcjonowanie arterii i systemu nerwowego. Jak wynika z najnowszych badań, spożywanie oleju sezamowego obniża skutecznie poziom cholesterolu i redukuje poziom tłuszczu, poprawia pracę jelit, reguluje rytm serca, oczyszcza organizm z toksyn. Stosowany zewnętrznie, chroni przed szkodliwym działaniem promieni słonecznych, a także nawilża suchą skórę, zapobiegając jej łuszczeniu. Doskonale nadaje się do masażu. Jest częstym składnikiem rozmaitych maści i emulsji do pielęgnacji ciała. W Indiach na jego bazie produkuje się mydło. W przeciwieństwie do pozostałych olejów roślinnych bardzo długo zachowuje świeżość i nie jełczeje.

Ilona Słojewska

Oficjalna strona magazynu "Natura i Ty" wydawanego przez Centrum "REA" od 2008 roku.
Wydawca Centrum "REA" Rena Marciniak-Kosmowska. All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone.
Kopiowanie i powielanie treści lub/i grafiki zawartej w tym serwisie bez zgody autora serwisu jest zabronione i chronione prawem.