Owies zwyczajny

Owies zwyczajny

Owies zwyczajny (Avena Sativa), nazywany też owsem siewnym, uprawia się od około 2 tysięcy lat. Jego plantacje spotyka się w wielu krajach Europy, w zachodniej Azji oraz w Ameryce Północnej. Wysiewa się go najczęściej na mało urodzajnych, piaszczystych glebach, zwykle na terenach podgórskich i górskich.

Jak wszystkie zboża należy do rodziny traw. Ma sztywne łodygi, pokryte długimi, pochwiastymi liśćmi, a jego kwiatostanem jest dość okazała, rozpierzchła wiecha z niewielkimi, zwisającymi kłoskami.

Dawniej owies wykorzystywano nie tylko jako pokarm, ale także jako popularny lek. Sokiem wyciśniętym z jeszcze zielonych roślin leczono stany zapalne oczu, a rozgotowana mąka owsiana, przykładana do twarzy, miała przywracać jej jędrność i świeżość. Uprażone, jeszcze ciepłe ziarna owsa przykładane do lewego boku „śledziony twardość zmiękczały i zmniejszały jej boleści”. Jeszcze w XIX wieku takie okłady znalazły zastosowanie także w leczeniu stanów zapalnych gardła. Odmrożone dłonie i stopy moczono zaś w ciepłym odwarze z ziaren owsa, przygotowanym z wody, uzyskanej ze stopionego śniegu. Po tym zabiegu wycierano je do sucha, owijano wełnianymi tkaninami i trzymano w cieple. Zabiegi te powtarzano przez kilka dni, rano i wieczorem, aż do zniknięcia opuchlizny i zaczerwienienia. Skutecznym lekiem na wiele dolegliwości była też mąka owsiana, zalana wrzątkiem lub gotowana z dodatkiem koziego mleka. W rejonach górskich, gdzie owsa było najwięcej, z mąki owsianej pieczono też chleb, gdyż uważano, że takie pieczywo pozytywnie wpływa na uzębienie i zapobiega próchnicy.

 

Otręby owsiane

Szczególną wagę przywiązywano do właściwości leczniczych otrąb owsianych. Jako lekarstwo na suchy kaszel gotowano je z dodatkiem miodu i olejku ze słodkich migdałów. Polewką ugotowaną z otrąb hamowano biegunki (nawet bakteryjne i krwawe) i łagodzono towarzyszące im bóle. Taką samą polewkę z dodatkiem niewielkiej ilości masła i soli uważano za bardzo skuteczny lek na choroby płuc, zwłaszcza uporczywy kaszel, dychawicę, czyli astmę oraz choroby nerek i pęcherza moczowego, a także dolegliwości żołądka.

Doktor Kneipp zalecał kleiki z rozgotowanego ziarna owsianego rekonwalescentom po ciężkich, wyniszczających chorobach. Taki kleik, zwłaszcza z dodatkiem miodu, uważał on za pokarm lekkostrawny, a jednocześnie dodający sił. Kleik z całych ziaren owsa lub z płatków owsianych ksiądz Kneipp uznawał za bardzo skuteczny w leczeniu stanów zapalnych przewodu pokarmowego, a nawet żółtaczki.

 

Zastosowanie lecznicze miał również odwar ze słomy owsianej. Dodawano go do kąpieli stóp przy ich nadmiernej potliwości, a także stosowano okłady wspomagające leczenie kamicy nerkowej.

 

We współczesnym lecznictwie używa się świeżego ziela z jeszcze zielonego owsa (Herba Avenae), zebranego przed kwitnieniem i wysuszonego w zacienionym i przewiewnym miejscu, oraz słomy owsianej (Stramen Avenae), zebranej po dojrzeniu ziaren. Stosuje się również całe ziarna (Fructus Avenae), płatki owsiane (Fructus Avenae Excorticatus) i mąkę owsianą (Farina Avenae).

Zarówno ziele, jak i słoma owsiana zawierają związki cukrowe, saponiny i liczne związki mineralne zasobne w rozpuszczalną w wodzie krzemionkę, magnez, wapń, potas i żelazo. W ziarnach i płatkach owsianych wykryto też duże ilości skrobi, składającej się z bardzo drobnych cząstek, wyjątkowo lekkostrawnych po ugotowaniu, jak również nieco białka i witaminy E. Mąka owsiana składa się głównie ze skrobi.

Wodne wyciągi z ziela owsa działają wykrztuśnie przy schorzeniach układu oddechowego i przeciwbólowo przy dolegliwościach reumatycznych oraz przy kamicy moczowej i innych schorzeniach nerek. Rozpuszczalna w wodzie krzemionka wpływa bardzo korzystnie na przemianę materii, stan naczyń krwionośnych, narządów wewnętrznych, a także kości, skóry, paznokci i włosów.

Związki krzemu regulują także aktywność hormonalną, zwłaszcza u ludzi starszych. Krzemionka przeciwdziała również krystalizacji składników mineralnych w przewodach moczowych, dzięki czemu zapobiega kamicy.

Płatki owsiane w formie kleików zaleca się jako lekkostrawny i obfitujący w związki mineralne pokarm dla chorych i rekonwalescentów, a także przy biegunkach, przewlekłych schorzeniach przewodu pokarmowego, wątroby, trzustki i nerek. Są one również łagodnym środkiem powlekającym przy stanach zapalnych i podrażnieniach błony śluzowej jamy

ustnej, gardła i przełyku. Stwierdzono ponadto, że kleiki z płatków owsa obniżają stężenie insuliny we krwi, co działa przeciwcukrzycowo. W lecznictwie ludowym uważane były za środek odmładzający i pobudzający popęd płciowy.

Od niedawno rozważa się możliwość zastosowania diety z dużym udziałem płatków owsianych w leczeniu hiperlipidemii, czyli nadmiernej zawartości tłuszczów w osoczu krwi oraz w profilaktyce ciężkich, zagrażających życiu chorób układu krążenia. Zaobserwowano, że dieta zasobna w płatki i otręby owsa wyraźnie obniża stężenie cholesterolu we krwi, zwłaszcza jego frakcji LDL, czyli tzw. „złego cholesterolu”, przy jednoczesnym podwyższaniu poziomu „cholesterolu dobrego” (HDL).

Dzięki obecności steroli, zwłaszcza beta-sitosterolu, przetwory z owsa hamują też specyficzny enzym – dehydrogenazę testosteronową, która powoduje powiększanie się gruczołu krokowego u starszych mężczyzn.

Teresa Lewkowicz-Mosiej

DLA URODY

Od dawna znane jest kojące, tonizujące i odżywcze działanie wyciągu z owsa na skórę, zwłaszcza starzejącą się. Wynika ono z wysokiej zawartości związków polifenolowych, które mają silne działanie przeciwutleniające. Z tych względów otręby owsiane są często używane do sporządzania maseczek i wielu innych kosmetyków.

Kąpiel relaksująca

1 kg słomy owsianej zalać w garnku 5 litrami ciepłej wody. Odstawić na 2-3 godziny. Następnie doprowadzić do wrzenia i gotować przez 30 minut. Po ugotowaniu i odcedzeniu odwar wlać do wanny wypełnionej w 1/3 objętości wodą. Temperatura wody powinna wynosić około 37 °C, a czas kąpieli od 15 do

20 minut. Podobną kąpiel można przygotować z 1 kg płatków owsianych.

Kąpiel lecznicza

Kąpiele ze słomy owsianej zaleca się jako środek wzmacniający, oczyszczający, relaksujący i przeciwbólowy przy schorzeniach nerek, kamicy moczowej, schorzeniach reumatycznych i artretycznych oraz leczeniu chorób skóry, zwłaszcza trądziku, egzemy, opryszczki, czyraków, a także półpaśca i nadmiernej potliwości stóp.

Maseczka oczyszczająca

Do małego, umytego i osuszonego słoika wsypać płatki owsiane i zalać je wodą. Najpierw oczyścić skórę twarzy płatkami z dna słoika, a następnie przemyć twarz wacikiem nasączonym płynem znad płatków.

ODWARY I NALEWKI

Odwar z ziela owsa

4 szklanki ziela owsa zalać 3 szklankami wody i gotować na słabym ogniu pod przykryciem przez około 10 minut. Po ugotowaniu przelać wywar do termosu i pić kilkakrotnie w ciągu dnia niewielkimi porcjami – na czczo, po posiłkach i tuż przed snem. Bardzo pomocny w stanach napięcia nerwowego, niepokoju, lęku i przy trudnościach z zasypianiem. Zewnętrznie służy jako środek gojący podrażnienia skóry.

Odwar ze słomy owsianej

Leczniczy odwar ze słomy owsianej przyrządza się i stosuje podobnie jak odwar z ziela. Znacząco wzmacnia cały organizm przy jego wyczerpaniu fizycznym i nerwowym. Reguluje także czynności tarczycy i łagodzi skutki niedoboru estrogenów. Wykorzystuje się go także przy stwardnieniu rozsianym i często nawracających chorobach przeziębieniowych.

Nalewka

Świeżym, drobno pokrojonym zielem owsa wypełnić półlitrowy słoik. Zalać je 100 ml spirytusu, dopełnić wodą, zakręcić i odstawić na 2 tygodnie, podczas których należy często wstrząsać słoikiem. Następnie odcedzić. W stanach wyczerpania nerwowego pić 3 razy dziennie po 1 łyżeczce z niewielką ilością wody. Jako środek na bezsenność pić 3 razy dziennie po 1 łyżeczce po kolacji, w niewielkich odstępach czasu.

NA TALERZU

Odmładzająca owsianka

4-5 łyżek płatków owsianych zalać wodą nieco powyżej poziomu płatków. Wsypać po szczypcie soli i imbiru, zagotować. Po odstawieniu z ognia dodać odrobinę masła, garść wypłukanych uprzednio rodzynek lub niewielką ilość miodu. Można również dodać posiekane orzechy włoskie lub garść pestek dyni czy słonecznika. Owsiankę można również przyprawić szczyptą cynamonu.

Placki owsiane

1 łyżka mleka, 1 łyżka rozdrobnionych płatków owsianych, 1/2 cebuli, 1 łyżeczka oleju słonecznikowego, 1/2 żółtka, 1/2 białka, 1 łyżeczka chudego twarogu, szczypta kolendry, odrobina kopru włoskiego, szczypta soli morskiej i lubczyku.

Mleko rozgrzać, do niego wsypać płatki i zdjąć z ognia. Cebulę obrać, drobniutko posiekać i zeszklić na odrobinie oleju. Żółtko wymieszać z twarogiem i płatkami w mleku, dodać cebulę i przyprawy. Białko ubić na sztywną pianę i przełożyć do masy. Pozostały olej mocno rozgrzać, usmażyć na nim chrupiące placki, 4-6 minut z każdej strony.

Owsianka ze śmietaną

50 g płatków owsianych, 225 ml wody, 100 ml chudej śmietany, szczypta soli, miód.

Połowę płatków owsianych zmieszać z połową wody i wlać do rondla. Dodać resztę wody, połowę śmietany i sól. Nieustannie mieszając, doprowadzić do wrzenia, a następnie gotować na wolnym ogniu jeszcze przez 5 minut – aż owsianka zgęstnieje i będzie miała kremową konsystencję. Nalać owsiankę do miseczki i polać resztą śmietany. Jeśli chcemy, również miodem. Aby otrzymać złotą owsiankę, podczas gotowania można dodać 40 g siekanych rodzynek sułtańskich.

Ciasto orzechowo-owsiane z jabłkami

250 g masła, 250 g miodu, 4 jajka, sok i skórka z jednej cytryny, 500 g jabłek, 150 g płatków owsianych pełnoziarnistych, 100 g startych orzechów (do wyboru), 400 g drobnych otrąb pszennych, 1 łyżeczka sody oczyszczonej, 1 łyżeczka proszku do pieczenia, 1/2 łyżeczki cynamonu, 1/2 łyżeczki mielonych goździków.

Do dekoracji: 4 łyżki płynnego miodu, 6 łyżek posiekanych lub zmielonych orzechów, kilka całych orzechów.

Masło utrzeć z miodem. Dodać jajka, sok i drobno startą skórkę z cytryny. Jabłka zetrzeć na tarce z dużymi oczkami i dodać do przygotowanej masy. Dokładnie wymieszać, przełożyć do posmarowanej tłuszczem i posypanej płatkami owsianymi średniej tortownicy. Wierzch ciasta wyrównać. Piec około godziny w temperaturze 175 °C. Wyjąć z pieca i z formy. Posmarować płynnym miodem, posypać zmielonymi orzechami, górę udekorować całymi orzechami.

Ciasteczka z płatków owsianych

4 szklanki płatków owsianych, 5 łyżek miodu, 3/4 szklanki mąki, 1/3 szklanki oleju, 1/2 szklanki rodzynek, 1/2 szklanki posiekanych orzechów.

W głębokiej misce zmiksować miód, olej i wodę. Dodać pozostałe składniki i odstawić na około 10 minut. Następnie stołową łyżką nakładać niewielkie porcje na wysmarowaną tłuszczem blachę i piec około 30 minut w temperaturze około 180 °C.

SMACZNEGO!


Oficjalna strona magazynu "Natura i Ty" wydawanego przez Centrum "REA" od 2008 roku.
Wydawca Centrum "REA" Rena Marciniak-Kosmowska. All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone.
Kopiowanie i powielanie treści lub/i grafiki zawartej w tym serwisie bez zgody autora serwisu jest zabronione i chronione prawem.