Jajko symbolem życia

Jajko symbolem życia

Olbrzymka Ilmatar zstąpiła z przestworzy i zanurzyła się w bezkresnym oceanie. Pływała, samotnie unosząc się na powierzchni wody. Pewnego dnia za sprawą chłodnego wiatru miała zostać matką. Gdy oczekiwała na narodziny potomka, na jej kolanie przysiadła kaczka i założyła gniazdo. Przez sześć dni ptak znosił złote jaja, a kolano Ilmatar stawało się pod nimi coraz gorętsze. Siódmego dnia, gdy kaczka zniosła żelazne jajko, olbrzymka strząsnęła gniazdo i potłukła jaja. Ich kawałki zatonęły – część posłużyła do stworzenia świata: z jednej połówki jaja powstało sklepienie niebieskie, z drugiej Ziemia, z żółtek Słońce, z białek Księżyc, a z pozostałych części jaj gwiazdy i chmury.

To przykład jednego z wielu mitów kosmogonicznych, których głównym motywem jest jajko. Ten pochodzi z dziewiętnastowiecznego fińskiego eposu Kalevala. Metafizyka jaja obecna była także w kulturach egipskiej, babilońskiej i celtyckiej. W mitologii greckiej pojawia się natomiast jako symbol nieba, które otworzyła tytanka Noc i wykluł się z niego bóg miłości Eros. Wątek powraca w micie o Zeusie, Nemezis i Ledzie. Leda – kochanka Zeusa zamieniona w łabędzia, zniosła jaja, z których wykluli się: Dioskurowie, Helena Trojańska i Klitajmestra.

Od najdawniejszych czasów jajko uchodziło za symbol odrodzenia, nowego życia, płodności, zdrowia, młodości i powo- dzenia. Stanowiło element dekoracyjny w obrzędowości wielu kultur. Bardzo często dekorowano je, a charakterystyczna ornamentyka i zabarwienie świadczyły o celach magicznych. Elementy solarne symbolizowały odrodzenie, natomiast figury geometryczne wieczność i nieskończoność – zapewniały ciągłość istnienia świata. Jaja malowane na czerwono i biało poświęcone były duchom opiekuńczym domostwa, czarno i biało – duchom ziemi, zieleń symbolizowała naturę i miłość, a brąz szczęście rodzinne.

Najstarsze malowane jajka zostały odnalezione na terenach starożytnej Asyrii i są datowane na ponad 5000 lat p.n.e. Mity asyryjskie mówią o stworzeniu świata z jajka, z którego wykluł się Feniks. Tradycję malowania pisanek mieszkańcy Europy przejęli od ludów perskich. Egzemplarze nieco młodsze od asyryjskich odnaleziono w Egipcie i Chinach, ale zwyczaj dekorowania jaj nie jest obcy chyba żadnej kulturze świata.

Starożytni Chińczycy obdarowywali się pisankami z okazji nadejścia wiosny. Wykonywali na nich misterne miniatury przedstawiające kwiaty wiśni, chryzantemy i ptaki. Bardzo ważne miejsce jajka zajmowały też w kulturze egipskiej. W jednym z mitów egipskich bóg Ptah wyrzeźbił Ziemię z gliny na kole garncarskim – rzeźba miała przybrać owalny kształt jajka. Pisanki przedstawiające święte skarabeusze z towarzyszącymi im dwoma ludzkimi postaciami odnaleziono w wielu egipskich grobowcach, zawieszano je też pod sufitami świątyń.

W Europie odnajdywano pisanki w greckich grobach i rzymskich katakumbach. Bogaci Grecy chowali swoich zmarłych z posążkami boga Dionizosa, który w jednej ręce trzymał jajko – symbol przerwanego życia i odrodzenia. O tradycji malowania jajek w starożytnym Rzymie wspominają w swoich dziełach Owidiusz, Pliniusz Młodszy oraz poeta satyryczny Decimus, Juwenalis z Akwinu.

 

Polskie pisanki

Najstarsze pisanki z terenów Polski zostały odnalezione w pozostałościach grodu słowiańskiego na wyspie Ostrówek w Opolu. Wzór naniesiono roztopionym woskiem, a potem zabarwiono jajka ochrą i gotowano w łuskach cebuli. Znalezisko datuje się na koniec X wieku.

Zwyczaj malowania jajek przetrwał od czasów pogańskich i wywodzi się ze starosłowiańskiego święta Zaduszek, obchodzonego w czasie równonocy wiosennej. Tego dnia ludzie zbierali się na cmentarzach, zakopywali pisanki w ziemi lub składali je na grobach, jako wyraz szacunku dla zmarłych i w nadz

Partnerzy:

Oficjalna strona magazynu "Natura i Ty" wydawanego przez Centrum "REA" od 2008 roku.
Wydawca Centrum "REA" Rena Marciniak-Kosmowska. All Rights Reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone.
Kopiowanie i powielanie treści lub/i grafiki zawartej w tym serwisie bez zgody autora serwisu jest zabronione i chronione prawem.