O urlopie już zapomnieliśmy, opalenizna zbladła, porcja energii, którą dało nam wakacyjne słońce, powoli się wyczerpuje. A tu w dodatku dni coraz krótsze i chłodniejsze, przyroda zamiera, wraz z opadającymi liśćmi zaczyna ogarniać nas melancholia… ak przebrnąć przez ten przejściowy okres w dobrej kondycji psychicznej i fizycznej? Jak wzmocnić organizm, ażeby bezboleśnie zniósł rozliczne jesienne zagrożenia? Pomóc nam w tym mogą nasze rodzime owoce i warzywa, właściwa dieta, a także odpowiednio dawkowany ruch.

Parafrazując znaną piosenkę, można by rzec, iż najwięcej witaminy mają polskie rośliny i choć jest w tym zapewne nieco przesady, przyznać trzeba, że właśnie świeże, krajowe produkty sezonowe, takie jak kapusta, marchew, buraki, a także śliwki i jabłka, stanowią najlepszą podstawę jesiennej wzmacniającej diety.

Dieta bogata w warzywa i owoce chroni przed różnymi infekcjami, dostarcza bowiem organizmowi nieprzetworzone chemicznie dawki witamin oraz mikroelementów zapewniających odporność. Co zatem warto jeść?

Kapusta

Wszyscy znamy opowieść o kwaszonej kapuście, która uratowała od szkorbutu wyprawę Magellana. Jej główną zaletą jest potężna dawka witaminy C oraz wielu mikroelementów. Równie cenionym skarbem żywieniowym jest sok ze świeżej kapusty, o czym wiedziały  nasze babki, podając go jako lek anemicznym dzieciom i nastolatkom (oprócz witaminy C i A zawiera on sporo żelaza). Współczesne badania naukowe wykazały także, że napój z liści kapusty i selera leczy chorobę wrzodową żołądka, pomaga w trawieniu i oczyszcza przewód pokarmowy (patrz tekst str. 30).

Cebula

Odczytane w Gizie hieroglify egipskie informują, że niewolników budujących  piramidy trzeba było karmić cebulą, „żeby dodać im ochoty do pracy i strzec przed chorobami”. W Polsce medycyna ludowa z dawien dawna wykorzystywała uzdrawiające i wzmacniające działanie tej rośliny, która od czasów starożytnych uważana jest za warzywo zdrowia i długowieczności. Serwuje się ją w kuchni oraz używa się ją do sporządzania syropów na przeziębienia, grypę i anginę. Badania potwierdziły, iż cebula wzmacnia, ułatwia trawienie, dezynfekuje i działa bakteriobójczo, co jest szczególnie ważne w sezonie jesiennym sprzyjającym infekcjom. Dodać warto, że nie tylko świeża, ale i suszona cebula zawiera mnóstwo pożytecznych dla organizmu składników, przede wszystkim fosfor i potas, a także żelazo, cynk, wapń oraz magnez. Ostatnio stwierdzono jej działanie przeciwmiażdżycowe, obniżające ciśnienie i hamujące przerost prostaty. Uwaga! Nie powinny jej spożywać matki karmiące ani osoby cierpiące na ostry nieżyt żołądka i jelit oraz niskie ciśnienie.

Czosnek

Lekarze Dalekiego Wchodu uważali czosnek za lek wszechstronny – dobry na przeziębienia, osłabienie, kłopoty z sercem, powstrzymujący starzenie… Czosnek „czyści arterie”, usuwając pozostałości tłuszczowe prowadzące do arteriosklerozy, leczy nadciśnienie, opóźnia choroby zwyrodnieniowe wieku starczego, wreszcie działa jako antybiotyk. Te „cudowne” właściwości zawdzięcza on m.in. fitoncydom, substancjom lotnym o właściwościach zabójczych dla niektórych bakterii. Ma też dużo witamin z grupy B, sporo witaminy C, a w liściach – witaminy A. Warzywo to jest bogate w składniki mineralne (w 100 g aż 514 mg potasu!), zawiera enzymy o działaniu hormonalnym, a nawet minimalną ilość radioaktywnego uranu.

Korzystanie w rozsądnych dawkach z wymienionych roślin wzmacnia organizm oraz pozwala na stworzenie naturalnych barier ochronnych przed różnymi jesiennymi zagrożeniami. Ale przecież nie sposób bazować wyłącznie na kapuście, cebuli i czosnku…

Lekko i pożywnie

Aby mieć siłę na przetrwanie jesiennych słot i przymrozków, musimy dostarczać organizmowi wszystkiego, czego potrzebuje, ale jednocześnie nie przeciążać żołądka. Dieta odpornościowa powinna być  pożywna, choć nieprzesadnie kaloryczna. Korzystajmy więc przede wszystkim z warzyw, bo przecież nie wszystkie żegnamy wraz z końcem lata. Oprócz już polecanej kapusty jedzmy pomidory, marchew, buraki, brokuły, brukselkę, rzepę – wszystko to, czego dostarczają nam pola i ogrody. Ażeby posiłek był pełnowartościowy, powinniśmy również pamiętać o rybach, szczególnie morskich, zawierających nienasycone kwasy tłuszczowe Omega 3, a także – dwa lub trzy razy w tygodniu – o chudym mięsie.

Jak przekonuje prof. Witold Zatoński, twórca fundacji „Promocja Zdrowia”, aby utrzymać należytą odporność organizmu, powinniśmy trzy podstawowe posiłki uzupełniać dodatkowym sokiem czy bananem na drugie śniadanie, jabłkiem na podwieczorek, na deser zaś przegryzać kilka orzechów lub migdałów. Polecana jest także gorzka czekolada zawierająca nie tylko sporo magnezu, ale także cynk i selen, które zwiększają wydzielanie endorfin (tzw. hormonów szczęścia).

Unikać należy nadmiernego słodzenia – węglowodany zmniejszają działanie sił obronnych organizmu. Podobnie jest z alkoholem, który tylko pozornie i na krótką metę rozgrzewa. Pijmy więc raczej wodę mineralną, a jeśli herbatę, to najlepiej ziołową, np. z bazylii, lipy, tymianku (pozytywnie wpływa na koncentrację, zwalcza zły cholesterol, wspomaga organizm w walce z infekcjami).

Małgorzata Chomicz-Mielczarek\

NA JESIENNE DNI

Czosnkowa zupa-krem

1 l mleka, 1 l wody, 6 dużych ząbków czosnku, 2 łyżki masła, 1/4 szklanki mąki, 2-3 jajka.

Mleko zagotować z wodą i rozdrobnionym czosnkiem. Masło i mąkę utrzeć na masę i, powoli mieszając, dodawać do zupy. Gotować na małym ogniu, po zdjęciu z ognia ubijać trzepaczką z wcześniej rozbitymi widelcem żółtkami skropionymi sokiem z cytryny. Następnie, również ubijając trzepaczką, dodać białka. Do zupy można podawać groszek ptysiowy lub grzanki.

Kapusta na sposób wschodnioindyjski

1 średnia kapusta posiekana, 1 łyżeczka oleju sezamowego, 1/2 łyżeczki nasion gorczycy, 1 łyżeczka mielonego kardamonu, kminku i tartego imbiru,  1/4 łyżeczki kurkumy, 1/4 szklanka mleka migdałowego.

Olej podgrzać. Dodać gorczycę i przykryć. Wsypać pozostałe przyprawy i zamieszać. Dodać kapustę. Smażyć przez 8 minut. Dodać mleko i przykryć. Dusić na małym ogniu przez 30 minut, aż zmięknie i uzyska jasnozielony kolor.

Sałatka z rzepy i kapusty kiszonej

1 szklanka osolonego wrzątku, 1/2 pęczka natki pietruszki, 1/2 rzepy, 1 łyżeczka soli, 2 łyżki majonezu, 1/4 szklanki kapusty kiszonej.

Pietruszkę zanurzyć w osolonym wrzątku na 2-3 minuty. Wyjąć i drobno posiekać. Pokroić rzepę w plastry i gotować do miękkości w małej ilości wody pozostałej po moczeniu pietruszki. Posmarować każdy kawałek rzepy majonezem i ułożyć na podstawie z pietruszki wymieszanej z kapustą kiszoną.

Chrupki jabłkowe

4-6 jabłek pokrojonych w plastry, sok z 1 cytryny, 1/4 szklanki soku jabłkowego, 1/2 szklanki płatków owsianych, 1/2 szklanki pełnej mąki pszennej do pieczenia, 1/4 szklanki uprażonych i zmielonych nasion sezamu, 1/4 filiżanki zmielonych orzechów, szczypta soli morskiej.

Piekarnik nagrzać do 180 stopni C. Połączyć płatki owsiane, mąkę, nasiona sezamu, orzechy, wodę, sok cytrynowy, sól i 2 łyżki soku jabłkowego, aby utworzyły kruszonkę. Ułożyć jabłka w wysmarowanym tłuszczem naczyniu żaroodpornym i polać resztą soku jabłkowego. Posypać jabłka połową kruszonki. Ułożyć drugą warstwę jabłek i posypać pozostałą kruszonką. Piec przez 40 minut.