Już filozofowie starożytnej Grecji wiedzieli, że styl życia, a w tym dieta, ma kolosalny wpływ na nasze dobre samopoczucie i długowieczność.
Także w tradycyjnej medycynie chińskiej właściwe żywienie jest jedną z najważniejszych metod leczenia i zapobiegania chorobom.
Jak się do tego odnosi współczesna sztuka lekarska? O nowatorskim programie terapii
żywieniowej z mgr Małgorzatą Desmond i dr n. med. Edytą Biernat-Kałuża rozmawia Małgorzata Chomicz-Mielczarek.
Czy rzeczywiście zmiana diety może odwrócić niektóre procesy chorobowe?
Dr n. med. Edyta Biernat-Kałuża: Tak, odpowiednią dietą, (ale nie każdą) można leczyć, niekiedy uzyskując efekty porównywalne z terapią farmakologiczną. Właśnie tym zajmuje się, coraz bardziej ceniona na świecie, medycyna żywienia – ważny element Medycyny Stylu Życia (tzw. Lifestyle Medicine). W jej przypadku leczenie polega nie tylko na zwalczaniu objawów choroby, ale także eliminowaniu jej przyczyn. Oczywiście, nie da się tego osiągnąć po pojedynczej krótkiej wizycie u lekarza. Nowego stylu życia trzeba się nauczyć, dlatego konieczna jest wielotygodniowa praca z pacjentem.
Nie wystarczy wybrać się do zwykłej poradni dietetycznej?
Mgr Małgorzata Desmond: W medycynie żywienia pacjentem zajmuje się cały zespół specjalistów. W jego skład wchodzi także dietetyk kliniczny, który ma dużą wiedzę z zakresu Lifestyle Medicine. Taka osoba zdaje sobie sprawę, że tylko poprzez kompleksowe, daleko idące zmiany w diecie uda się uzyskać odpowiedni efekt terapeutyczny. Dla przykładu: za pomocą tradycyjnej diety zalecanej chorym z miażdżycą można obniżyć stężenie złego cholesterolu zaledwie o 5%. Z kolei dzięki medycynie żywienia spadek ten może wynieść nawet 36%, czyli podobnie jak przy użyciu leków!
Jak wyglądają konsultacje medycyny żywienia?
Mgr Małgorzata Desmond: W pierwszym w Polsce Centrum Medycyny Żywienia w Carolina Medical proponujemy dwa podstawowe typy konsultacji. Pierwszy to konsultacje jednorazowe, które oczywiście mogą być kontynuowane jak
o seria pojedynczych spotkań. Przed wizytą pacjent wypełnia bardzo dokładny kwestionariusz na temat swojego
zdrowia, zażywanych leków oraz wymagane jest prowadzenie dzienniczka żywieniowego przez 3 dni. Podczas wizyty może liczyć na analizę
obecnej diety oraz dokładne wytyczne żywieniowe wraz z przykładami menu i przepisów – wszystko dostosowane do swoich problemów medycznych. Często na takie wizyty do mnie kieruje pacjentów dr Biernat-Kałuża lub inny lekarz rozumiejący możliwości terapii za pomocą medycyny żywienia.
Drugi typ konsultacji to wielotygodniowe programy terapii żywieniowej, które są przeznaczone dla pacjentów z poważniejszymi schorzeniami. Przez ponad 3 miesiące pacjent wielokrotnie spotyka się ze specjalistą medycyny żywienia, lekarzem i psychologiem. Jest to program, który uczy trwałych zmian stylu życia.
Co przede wszystkim składa się na taką dietę?
Mgr Małgorzata Desmond: Podejście medycyny żywienia opiera się na tradycyjnych schematach żywienia obow
iązujących od wieków w pewnych rejonach świata. Podstawą diety są cztery grupy pokarmowe: warzywa, owoce, rośliny strączkowe i pełne ziarna zbóż. I tak np. na Melanezji, gdzie szwedzcy naukowcy w latach 70. nie stwierdzili występowania chorób krążenia nawet u starszych mieszkańców tej populacji, podstawą jadłospisu są bulwy yam, pataty, taro, papaya, mango, melon, dynia i od czasu do czasu ryby. Z kolei mieszkańcy wyspy Okinawa w Japonii, gdzie zachorowalność na chorobę niedokrwienną serca należała dotychczas do najniższej na świecie, odżywiali się do niedawna aż w 96% patatami, ryżem, warzywami, owocami, soją, a tylko w 4% rybami. Dieta, jaką zalecamy pacjentom, bazuje przede wszystkim na nieprzetworzonych produktach roślinnych. Dostosowujemy ją zarówno do stanu zdrowia pacjenta, jak i jego kulinarnych upodobań.
Czyli jest to dieta w zasadzie bez mięsa?
Mgr Małgorzata Desmond: Mięso jest wykluczane w niektórych jednostkach chorobowych, a w innych ograniczane. Ale chciałabym podkreślić – tu nie chodzi tylko o dietę bezmięsną. Równie ważne jest to, co wchodzi w skład diety, a nie tylko to, czego unikamy. Nasi pacjenci dostają zalecenia spożywania bardzo dużej ilości warzyw i owoców, które zawierają kilkadziesiąt a nawet kilkaset tysięcy tzw. fitozwiązków, substancji o działaniu przeciwzapalnym, przeciwnowotworowym, przeciwmiażdżycowym itd. Pacjentom może być trudno przystosować się do zmian w diecie i zapomnieć o dawnych nawykach żywieniowych...
Dr n. med. Edyta Biernat-Kałuża: Stąd w naszych wielotygodniowych programach terapii żywieniowej zapewniamy każdemu pacjentowi zarówno wsparcie specjalisty do spraw żywienia, jak i psychologa. I to jest jedna z podstaw całej filozofii tzw. Lifestyle Medicine. Jak już wspomniałam wcześniej: zmiany nawyków są trudne, dlatego też nie da się ich nauczyć podczas 15-minutowej wizyty u lekarza. Potrzebny jest interdyscyplinarny zespół specjalistów oraz praca z pacjentem przez kilkanaście tygodni.
Poza tym, dieta, którą zalecamy, nie jest wbrew pozorom radykalna. Tak naprawdę to wracamy do podstaw, do tradycji. Często zapominamy, że oprócz wspomnianych społeczeństw Azji, również większość Polaków i mieszkańców Europy Zachodniej odżywiała się w ten sposób jeszcze przed I Wojną Światową, gdy takie produkty, jak masło czy mięso bardzo rzadko gościły na talerzach. Współczesna wysokotłuszczowa dieta zachodnia zaczęła pojawiać się w latach 20. w USA, a w Europie zagościła na dobre dopiero po II Wojnie Światowej. Właśnie od tego czasu odnotowano wzrost zachorowalności na choroby krążenia, cukrzycę czy otyłość.
W tym roku wprowadziły Panie w warszawskim Centrum Medycyny Żywienia w Carolina Medical Center innowacyjny program: „Przez żołądek do zdrowego serca”. Jak zrodził się taki pomysł?
Mgr Małgorzata Desmond: Zainspirował nas słynny program dr. Deana Ornisha, z którego korzysta obecnie m.in. były prezydent USA Bill Clinton, chorujący na chorobę wieńcową. Już w 1990 roku ten znakomity amerykański naukowiec z Uniwersytetu Harvarda wykazał, że poprzez zastosowanie niskotłuszczowej diety opartej na produktach roślinnych, wraz z umiarkowaną aktywnością fizyczną i relaksacją, można cofnąć zmiany miażdżycowe. Wykazano, że tego typu programy redukują czynniki ryzyka choroby wieńcowej w stopniu porównywalnym do terapii farmakologicznej bez skutków niepożądanych. Po 20 latach badań, amerykański Departament Zdrowia zaaprobował program Ornisha jako jedną z możliwości terapeutycznych dla pacjentów z chorobą niedokrwienną serca, kwalifikujących się do operacji wszczepienia by-passów, stentów, angioplastyki oraz osób po przebytym zawale serca.
Jak będzie wyglądać ten program w Centrum Medycyny Żywienia?
Mgr Małgorzata Desmond: W ramach programu pacjent odbędzie kilkanaście spotkań z wykwalifikowanym zespołem. W skład takiej grupy wejdzie specjalista od medycyn
y żywienia i dietetyki, kardiolog oraz psycholog zdrowia, który udzieli wsparcia w zmianie nawyków żywieniowych i nauczy technik relaksacyjnych. Efekty terapii będą monitorowane przez kardiologa za pomocą różnych specjalistycznych badań diagnostycznych.Kto może wziąć udział w programie?
Dr n. med. Edyta Biernat-Kałuża: Program jest adresowany do osób z chorobą wieńcową, miażdżycą, w tym miażdżycą tętnic obwodowych, hipercholesterolemią, nadciśnieniem, otyłością, nadwagą, nietolerancją glukozy, cukrzycą typu 2 leczoną doustnymilekami hipoglikemizującymi – zmotywowanych do podjęcia dużych zmian w stylu życia i diecie. Ostateczna kwalifikacja do programu następuje na wstępnej wizycie u specjalisty medycyny żywienia i kardiologa. W przyszłości planujemy uruchomić kolejne programy innych jednostek chorobowych.
Dziękuję za rozmowę.
Małgorzata Chomicz-Mielczarek
Mgr Małgorzata Desmond – ukończyła Medycynę Żywienia na University of West London w Wielkiej Brytanii, studia magisterskie na kierunku Dietetyka na Warszawskim Uniwersytecie Medycznym oraz kurs Epidemiologii Żywienia w Imperial College London. Obecnie prowadzi konsultacje dietetyczne oraz programy terapii żywieniowej w Centrum Medycyny Żywienia w Carolina Medical Center.
Dr n. med. Edyta Biernat-Kałuża – ordynator Oddziału Reumatologii, pomysłodawczyni i Kierownik Centrum Medycyny Żywienia w Carolina Medical Center w Warszawie. Od kilku lat prowadzi, poza leczeniem farmakologicznym, terapię dietetyczną chorób nie tylko na tle reumatologicznym.
Carolina Medical Center
ul. Pory 78, 02-757 Warszawa
tel. (22) 355 82 00